Opowieść o opowieści z opowieścią – „Powolność” z Milanem Kudnerą

W ciągu zaledwie jednej nocy spędzonej w urokliwym francuskim hotelu, mieszczącym się w starym, arystokratycznym zamku, może wydarzyć się coś niezwykłego. A przynajmniej – wydarzyć się może w wyobraźni pisarza, który pozwoli sobie na chwilę kreatywnej refleksji na kartach Powolności Milana Kundery.

kundera-1-1

Wydawnictwo W.A.B. przygotowało wznowienie wszystkich dotychczas wydanych po polsku książek Kundery z okazji wydania jego najnowszej powieści – Święta nieistotności. Pośród nich znalazła się również Powolność, relatywnie krótka, gdyż licząca zaledwie sto dwadzieścia siedem stron książka Kundery. Zbudowana podobnie do jego pozostałych dzieł na zasadzie pozornie niezwiązanych fragmentów, podporządkowanych jednak głównemu wątkowi, czy też głównej, filozoficznej idei, jaką ma przekazać czytelnikom. Ponadto Powolność jest pierwszą wydaną po francusku powieścią autora, zmuszonego okolicznościami do opuszczenia ówczesnej Czechosłowacji w 1975 roku i emigracji. Od 1981 jest obywatelem Francji i, co ciekawe, nie zezwala na tłumaczenie swoich najnowszych dzieł na język czeski, odcinając się w pełni od swojego pochodzenia.

Powolność jest historią o układaniu powieści na podstawie innych powieści, wszystkie z kolei służą Kunderze jako kanwa dla filozoficznych rozważań dotyczących współczesności, ludzi wciąż przed czymś uciekających – będących ciągle w pędzie, nieumiejących się zatrzymać czy zatopić w tytułowej powolności, tak bogatej w możliwości. Bohaterów w tej książce Kundery jest wielu, ale nie wszyscy są jej bohaterami w tym samym stopniu, czy też na tej samej płaszczyźnie opowieści. Milan i Vera, małżeństwo, należą do pierwszego rzędu historii, stanowią klamrę dla całości, pozostali zapełniają sceny opowieści tworzonych przez Milana-bohatera, a także w opowieściach tworzonych przez siebie samych. Poza protagonistami stworzonymi przez tak Milana-autora, jak i tego wewnątrztekstowego Milana, na kartach Powolności można odnaleźć również znanych z literatury francuskiej bohaterów, takich jak tych pojawiających się w opowiadaniu Chwila ulotna Vivanta Denona, zbiorze listów Niebezpieczne związki Choderlosa de Laclos oraz Historii buduaru Donatiena Alphonse’a François de Sade’a. Dzięki takiemu zabiegowi akcja Powolności rozgrywa się w miarę w jednym miejscu, ale już nie jednym czasie, łącząc wiek osiemnasty z dwudziestym. Dzięki temu zabiegowi Milan-autor zyskuje możliwość przedstawienia różnych postaw wobec życia, celebrowania, poszukiwania przyjemności, a także namiętności. A całe to splątanie porządków powieściowych Kundera opisuje błyskotliwie, z inteligentnym humorem znaczącym całą jego twórczość.

Inną charakterystyczną cechą pisarstwa tego autora jest wszechwiedzący narrator, zdradzający często poglądy samego autora w formie komentarzy sytuacyjnych. Podobnego można odnaleźć również w Powolności, chociaż w wypadku tej powieści narratorem jest również jej główny bohater Milan, układający kolejne opowieści, komentujący je w taki sam sposób, jak czyni to Milan-autor. Takie rozwiązanie sprawia, że jeszcze trudniej rozdzielić od siebie porządki narracyjne, fikcję od głosu samego pisarza. Być może jednak nie powinno się ich rozdzielać, a potraktować jako całość – strukturę zbudowaną na zasadzie przeplatania tego, co zmyślone, z tym, co prawdziwe, tak, jak sugerują to bohaterowie układanej przez Milana-bohatera powieści.

Powolność, wbrew swojemu tytułowi, czyta się niezwykle szybko i niezwykle trudno się ją zapomina. Kundera tworzy powieści, które zostają z czytelnikiem, a prezentowane przez niego poglądy, chociaż wcale przecież niełatwe, dotykające trudnych zagadnień, osadzone w opowieści, stają się przystępne, ciekawe, fascynujące. Nawarstwiona i skomplikowana, ale jakże porywająca struktura fabularna książki, fragmentaryczna, a jednocześnie spójna, sprawi, że zapewne sięgniemy po Powolność jeszcze kilkakrotnie. Ale też nie ma przecież niczego złego w spokojnym celebrowaniu czytania tak dobrej i niejednoznacznej książki


Tekst pierwotnie ukazał się na Gildia.pl // Korekta: Szczepan Matyjasek

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s